﻿<title_newspaper=”Trybuna Ludu”> 
<title_article=”W 160 rocznicę Uniwersału Połanieckiego”> 
<author_1=”Jerzy Kowecki”>
<author_2=””> 
<language=”pl”> 
<style=”press”>
<year="1954">
<month="5">
<date=”1954-05-07”>
<period=”d”>
<status=”1_obieg”>
<support=”paper”>
Wyrazem szczególnie aktualnych okoliczności było zwolnienie z pańszczyzny tych gospodarstw chłopskich, których gospodarze przystąpili do powstania. 
Większe znaczenie dla dalszego rozwoju sprawy chłopskiej mogły mięć niewątpliwie w wypadku zwycięstwa wojny rewolucyjnej postanowienia uniwersału o charakterze bardziej trwałym. Oto zmniejszał on pańszczyznę od 33 do 50 proc., przy czym największe ulgi otrzymali chłopi najbardziej dotychczas uciskani. Rewolucyjny charakter miało zniesienie w uniwersale poddaństwa osobistego. tj. przytwierdzenia chłopów do gleby, z równoczesnym zapewnieniem im nieusuwalności z gospodarstw. Zakazane zostało samowolne odbieranie chłopom gruntów przez dziedziców, nie zapewnia im natomiast jeszcze pełnej własności uprawianej ich rękami ziemi. Niemniej uniwersał zwiększał ich prawa do ziemi w porównaniu ze stanem dotychczasowym.
Ważnym jego postanowieniem było wzięcie chłopów pod konkretną opiekę urzędową, tj. władz i sądów państwowych, do których mogli się oni teraz udawać ze skargami na panów.
Waga tego postanowienia polegała w szczególności na próbie praktycznego zabezpieczenia jego wykonania. Podzielono wsie na „dozory”, a stojący na ich czele „dozorcy” mieli odbierać skargi od pokrzywdzonych chłopów i rozstrzygać je w pierwszej instancji, przez co stawali się pierwszymi w dziejach wsi polskiej urzędnikami państwa, a nie reprezentantami absolutnej władzy dziedzica. Postanowienia o dozorach były aktem rewolucyjnym przez to, że rewolucyjna władza wkraczała w dziedzinę „własności” szlacheckiej w dziedzinę stosunków między pozbawionym dotychczas praw chłopem a właścicielem „pańszczyźnianych dusz” i stosunki te zmieniała. Uniwersał połaniecki był więc aktem wszechstronnym, wkraczał w całość stosunków na wsi i to po raz pierwszy w Polsce w skali ogólnopaństwowej. Nie obalając panujących stosunków feudalnych, przecież jednak czynił w nich pierwszym znaczniejszy wyłom, wydatnie poprawiał sytuację chłopa.
</support> 
</status> 
</period> 
</date> 
</month> 
</year> 
</style> 
</language> 
</author_2> 
</author_1> 
</title_article> 
</title_newspaper>
